Hóa mô miễn dịch trong chẩn đoán bệnh da và khối u da

Khi hình thái mô học cần thêm “dấu ấn” để đi đến chẩn đoán chính xác hơn

Trong da liễu, không ít tổn thương nhìn trên lâm sàng khá giống nhau nhưng bản chất bệnh học lại khác nhau rõ rệt. Ngay cả trên tiêu bản nhuộm thường quy, có những trường hợp hình thái gợi ý nhưng chưa đủ mạnh để kết luận chắc chắn nguồn gốc của tế bào, mức độ biệt hóa hay nhóm bệnh mà tổn thương thuộc về.

Đó là lúc hóa mô miễn dịch trở thành công cụ hỗ trợ rất quan trọng. Thông tin chuyên môn công khai của Bệnh viện Da liễu Trung ương Quy Hòa cho thấy lĩnh vực giải phẫu bệnh tại bệnh viện đã triển khai hóa mô miễn dịch; còn tài liệu chuyên môn của Bệnh viện Da liễu TP.HCM nhấn mạnh đây là kỹ thuật giải phẫu bệnh nâng cao, được chỉ định khi kỹ thuật thường quy chưa đủ để khẳng định chẩn đoán hoặc tiên lượng.

1. Hóa mô miễn dịch là gì và khi nào cần đến?

Hóa mô miễn dịch là kỹ thuật sử dụng các kháng thể để phát hiện những kháng nguyên đặc hiệu trên mô hoặc tế bào. Nói một cách dễ hiểu, đây là cách “gắn nhãn” cho một số cấu trúc sinh học quan trọng, từ đó giúp bác sĩ giải phẫu bệnh nhận diện rõ hơn nguồn gốc và đặc điểm của tổn thương.

Trong thực hành da liễu, hóa mô miễn dịch thường được chỉ định khi mô bệnh học thường quy mới chỉ dừng ở mức nghi ngờ, khi cần phân biệt các tổn thương có hình ảnh gần giống nhau, hoặc khi cần thêm thông tin phục vụ tiên lượng và định hướng điều trị. Vì vậy, kỹ thuật này không đi riêng lẻ mà luôn gắn với lâm sàng, vị trí lấy mẫu và kết quả mô học nền.

2. Giá trị của hóa mô miễn dịch trong chẩn đoán bệnh da và khối u da

Giá trị đầu tiên của hóa mô miễn dịch là giúp xác định bản chất dòng tế bào. Trong bệnh da và khối u da, điều này đặc biệt hữu ích khi cần phân biệt tổn thương biểu mô, trung mô, mạch máu, thần kinh, mô bào, lympho hay tế bào sắc tố.

Giá trị thứ hai là hỗ trợ chẩn đoán phân biệt ở các ca khó. Nhiều khối u da có thể cùng biểu hiện dưới dạng u tế bào thoi, u tế bào tròn, tổn thương tăng sinh sắc tố hoặc thâm nhiễm dạng viêm – lympho. Khi hình thái còn chồng lấp, lựa chọn đúng panel dấu ấn sẽ giúp thu hẹp khả năng chẩn đoán một cách đáng tin cậy hơn.

Giá trị thứ ba là cung cấp thêm dữ liệu liên quan đến tiên lượng hoặc định hướng điều trị ở một số bệnh cảnh. Một số dấu ấn như Ki-67, p53, p16 hoặc các dấu ấn đặc hiệu khác có thể được cân nhắc theo từng trường hợp cụ thể, không phải để thay thế mô học nền mà để làm rõ hơn bức tranh bệnh học.

3. Một số tình huống hóa mô miễn dịch đặc biệt hữu ích trong da liễu

Ở nhóm tổn thương nghi ung thư hắc tố, hóa mô miễn dịch có vai trò rất rõ. Tài liệu chuyên môn của Bệnh viện Da liễu TP.HCM về tiếp cận chẩn đoán melanôm nêu các dấu ấn thường được sử dụng như S-100, Sox10, MART-1/Melan-A, HMB-45 và tyrosinase để hỗ trợ chẩn đoán.

Ở các tổn thương da khó xác định nguồn gốc, panel dấu ấn có thể được lựa chọn theo hướng tiếp cận từng nhóm: ví dụ dấu ấn biểu mô, trung mô, mạch máu, thần kinh, mô bào, huyết học hay tế bào sắc tố. Tài liệu đào tạo của Bệnh viện Da liễu TP.HCM cũng liệt kê nhiều dấu ấn thường gặp như CEA, EMA, CK, desmin, vimentin, CD31, D2-40, S100, CD68, CD3, CD20, CD117, HMB45, MART-1 và Ki-67.

Trong thực hành thực tế, điều quan trọng không phải là làm thật nhiều dấu ấn mà là chọn đúng dấu ấn cho đúng câu hỏi chẩn đoán. Một panel nhỏ nhưng hợp lý, đặt trong bối cảnh lâm sàng và hình thái mô học, thường có giá trị hơn rất nhiều so với việc chỉ định dàn trải.

4. Hóa mô miễn dịch không thay thế mô bệnh học thường quy

Một điểm rất quan trọng cần nhấn mạnh là hóa mô miễn dịch không phải là bước “đi tắt” để bỏ qua mô bệnh học thường quy. Trái lại, nó chỉ phát huy giá trị tốt nhất khi được sử dụng trên nền của tiêu bản H&E đã được đọc kỹ, có định hướng chẩn đoán và có câu hỏi lâm sàng rõ ràng.

Nói cách khác, mô học vẫn là nền tảng; hóa mô miễn dịch là lớp thông tin bổ sung giúp củng cố hoặc điều chỉnh nhận định ban đầu. Cách tiếp cận này giúp tránh lạm dụng kỹ thuật, bảo đảm hiệu quả chuyên môn và rút ngắn thời gian đi đến kết luận có giá trị.

5. Ý nghĩa đối với điều trị và theo dõi người bệnh

Theo National Cancer Institute, báo cáo giải phẫu bệnh là cơ sở cho chẩn đoán xác định ung thư, đánh giá giai đoạn và hỗ trợ lập kế hoạch điều trị. Trong bối cảnh đó, hóa mô miễn dịch góp phần làm cho báo cáo giải phẫu bệnh trở nên đầy đủ và có giá trị thực hành hơn, nhất là ở những ca u da khó hoặc tổn thương chưa điển hình.

Đối với người bệnh, điều này có ý nghĩa rất thực tế: tăng khả năng chẩn đoán đúng, hạn chế xử trí chưa phù hợp và giúp bác sĩ lâm sàng có thêm căn cứ để lựa chọn hướng điều trị, theo dõi hoặc hội chẩn chuyên sâu. Đối với cơ sở chuyên khoa da liễu, việc triển khai tốt hóa mô miễn dịch cũng thể hiện năng lực giải quyết các trường hợp khó ở mức sâu hơn.

Tài liệu tham khảo

1) Bệnh viện Da liễu Trung ương Quy Hòa. “Giải phẫu bệnh trong chẩn đoán khối u ác tính ở da tại Bệnh viện Da liễu Trung ương Quy Hòa”, 04/07/2023.

2) Bệnh viện Da liễu TP.HCM. “Hóa mô miễn dịch và các kỹ thuật liên quan”, 02/02/2024.

3) Bệnh viện Da liễu TP.HCM. “Tiếp cận chẩn đoán melanôm”, 15/08/2023.

4) National Cancer Institute. “Surgical Pathology Reports”, cập nhật 08/08/2022.

5) Bộ Y tế. Quyết định 5199/QĐ-BYT ngày 25/12/2013 ban hành “Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành Giải phẫu bệnh – Tế bào học”.