Nhân một trường hợp điều trị phẫu thuật trật xương bánh chè bẩm sinh

1. Đặt vấn đề

Trật xương bánh chè bẩm sinh là một loại dị tật nguy hiểm do bánh chè là bộ phận quan trọng đối với khớp gối nói chung và toàn bộ chi dưới nói riêng trong đảm nhiệm chức năng đi lại và di chuyển. Khác với trật bánh chè khớp gối do tai nạn hoặc các chấn thương khác liên quan đến khớp gối, dị tật này là xương bánh chè to bất thường hoặc quá cỡ so với cấu trúc khớp gối, ổ khuyết giữa hai cầu lồi phía trước xương đùi quá nông so với bình thường, điều này dẫn đến bánh chè không có chỗ dựa và chỉ cần tác động nhỏ sẽ khiến bánh chè bị trật ra ngoài. Ngoài ra nếu hệ thống dây chằng xung quanh phần khớp gối mỏng và yếu, không hỗ trợ tốt cho chức năng của bánh chè cũng khiến bánh chè dễ bị trật ra ngoài.

Chúng ta cần chẩn đoán sớm và có thái độ điều trị đúng để trả lại chức năng hoạt động sớm nhất, tốt nhất cho khớp gối.

2. Trường hợp lâm sàng

Bệnh nhân nữ 41 tuổi, sinh sống tại phường Tuy Hòa, Đắk Lắk. Bệnh nhân vào viện với triệu chứng trật xương bánh chè ra ngoài khi gập gối hai bên, triệu chứng này xuất hiện từ nhỏ. Nay khi gấp duỗi gối bệnh nhân rất đau, đi lại đau tang, bên trái đau hơn bên phải nên vào viện. Bệnh nhân không có tiền sử chấn thương gối.

Thăm khám lâm sàng:

• Đau nhiều khi gấp duỗi gối, khi vận động mạnh.
• Biến dạng đầu gối, bánh chè trật ra phía ngoài khi gập gối.
• Bánh chè nhão (hypermobile): dùng tay di chuyển bánh chè qua lại (phải qua trái, trên xuống dưới) rất dễ dàng.
• Teo cơ tứ đầu đùi, các nhóm cơ cẳng chân.

X QUANG: xương bánh chè trật ra ngoài, góc Q > 15 độ, các mốc giải phẫu khớp gối biến dạng.

Hội chẩn phẫu thuật tái tạo cánh trong bánh chè bằng gân chân ngỗng và di dời lồi củ chày vào trong.

• Theo dõi các biến chứng chảy máu trong phẫu thuật và dẫn lưu máu tụ sau mổ rút sau 24 giờ.
• Đặt nẹp vải đùi cổ chân trong 3 tuần. Từ tuần 4 đến tuần 8 bệnh nhân chỉ gấp duỗi trong khoảng 0- 60 độ, sau đó tâp tăng dần.
• Tập vật lý trị liệu: nhằm lấy lại tầm vận động gối, hạn chế teo cơ cứng khớp và phục hồi lại chức năng khớp gối. Ngay sau mổ người bệnh được hướng dẫn đi bằng hai nạng chịu nặng chân đau.
• Bệnh nhân được tái khám sau 2 tuần, 1 tháng, 2 tháng, 4 tháng.

Sau 6 tháng bệnh nhân được đánh giá tốt theo thang điểm của Mc Carroll: không đau, không giới hạn tầm vận động khớp, không còn bán trật. Sinh hoạt lao động bình thường.

Bệnh nhân tiếp tục được phẫu thuật khớp gối phải tiếp theo.

3. Nhìn lại y văn

Nguyên nhân dẫn đến trật bánh chè bẩm sinh chủ yếu là do phần cấu tạo bẩm sinh phần xương bánh chè từ khi được hình thành có sự khác biệt. Một số nguyên nhân có thể gây nên trật xương bánh chè bẩm sinh chưa rõ nguyên nhân, cụ thể có thể đưa ra một vài nguyên nhân như sau:

• Tác động từ quá trình mang thai của mẹ.
• Cấu tạo bánh chè bất thường.

Việc phát hiện ra có dị tật bánh chè hay không khá khó vì dị tật bánh chè không biểu hiện dị tật ra bên ngoài như các loại dị tật thông thường mà ở phía trong đầu gối. Thường dị tật này chỉ phát hiện khi bệnh nhân bị trật bánh chè, khi tiến hành chụp X-quang và tiến hành chữa trị.

Dị tật trật bánh chè phát hiện càng lâu thì càng khó chữa, do các đầu xương bánh chè, ổ khuyết và dây chằng đều phát triển to lên. Một số triệu chứng để phát hiện dị tật bánh chè bẩm sinh như:

• Biến dạng gối: Một trong những triệu chứng phổ biến nhất của dị tật trật xương bánh chè bẩm sinh là biểu hiện ra khớp gối bên ngoài bị biến dạng. Nếu chú ý kỹ, phần bánh chè to bất thường không chứa được trong ổ khuyết hoặc chứa rất ít sẽ khiến đầu gối có biểu hiện cong bất thường so với đầu gối còn lại. Tuy nhiên đối với từng mức độ nặng hoặc nhẹ mà biểu hiện cong biến dạng đầu gối nặng hoặc nhẹ khó phát hiện.
• Khớp gối thường đau nhức và sưng khi vận động mạnh: Trật bánh chè bẩm sinh chỉ cần những cử động nhẹ cũng sẽ khiến bánh chè trật ra ngoài lệch với khớp ổ khuyết không tương xứng. Điều này gây tình trạng đau nhức, khớp gối tổn thương có thể dẫn đến triệu chứng sưng.
• Bánh chè nhão (hypermobile): đối với một số trường hợp trật bánh chè bẩm sinh, bánh chè có dấu hiệu nhão bất thường. Việc dùng tay di chuyển bánh chè qua lại (phải qua trái, trên xuống dưới) rất dễ dàng đây là dấu hiệu của trật bánh chè bẩm sinh.

Tuy nhiên với những trường hợp dị tật nhẹ thì hầu như không có dấu hiện gì nhiều và rất khó phát hiện, chỉ khi bị trật bánh chè và tiến hành chụp X-quang thì mới phát hiện ra.

Điều trị trật xương bánh chè bẩm sinh

• Bó bột được chỉ định với các trường hợp trật bánh chè nhẹ, chưa thay đổi cấu trúc giải phẫu khớp gối.
• Phẫu thuật khi trật bánh chè năng gây ảnh hưởng đến cấu trức giải phẫu khớp gối và chức năng khớp gối.

4. Kết luận

Trật xương bánh chè bẩm sinh được phát hiện càng sớm và điều trị trước khi nó gây ra những tổn thương khác cho khớp gối thì sẽ tránh được những biến chứng nặng nề, gây ảnh hưởng đến chức năng khớp gối.

Thông tin liên hệ:

Khoa Ngoại kỹ thuật cao- Bệnh viện Phong-Da liễu Trung ương Quy Hòa

05A Chế Lan Viên, phường Quy Nhơn Nam, Gia Lai