Sarcom Kaposi lan tỏa ở bệnh nhân HIV âm tính
Sarcom Kaposi (Kaposi sarcoma) là tân sinh mạch đa ổ liên quan chặt chẽ với human herpesvirus 8 (HHV-8). Bệnh thường được biết đến ở người nhiễm HIV hoặc suy giảm miễn dịch, nhưng vẫn có thể xuất hiện ở người HIV âm tính. Tổn thương da có thể là dát, sẩn, mảng hoặc nốt màu đỏ tím đến nâu tím và dễ nhầm với nhiều bệnh da khác.
Ca lâm sàng
Bệnh nhân nam 61 tuổi, nghề nghiệp nông dân, được điều trị tại Khoa Da tổng hợp, Bệnh viện Phong – Da liễu Trung ương Quy Hòa vì nhiều tổn thương da đau và ngứa. Bệnh khởi phát khoảng 4 tháng trước bằng các sẩn và nốt đỏ tím, sau đó tăng dần số lượng và kích thước, lan ở thân mình và tứ chi. Tiền sử chưa ghi nhận nhiễm HIV, ghép tạng, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc bệnh lý suy giảm miễn dịch.
Khám da thấy các sẩn, mảng thâm nhiễm và nốt màu đỏ tím đến nâu tím, kích thước không đồng đều, ranh giới tương đối rõ; một số tổn thương gồ cao, đóng mài hoặc trợt loét, phân bố ở hai chi trên, hai chi dưới và thân mình. HIV test nhanh âm tính.
Hình 1. Biểu hiện lâm sàng. A: tổn thương ở hai chi dưới; B: tổn thương ở chi trên; C: nhiều sẩn, mảng và nốt đỏ tím phân bố ở thân mình.
Mô bệnh học
Sinh thiết da tại một nốt thâm nhiễm cho thấy trung bì và mô dưới da có tăng sinh các tế bào hình thoi, sắp xếp thành các bó ngắn và dải đan xen. Xen giữa các tế bào u là nhiều khe mạch hẹp, ngoằn ngoèo, không đều, kèm hồng cầu thoát mạch, đại thực bào chứa hemosiderin và thâm nhiễm viêm mạn tính. Tế bào hình thoi có nhân thuôn dài, không thấy dị dạng tế bào rõ và ít hình ảnh phân bào. Hình thái mô học phù hợp với sarcom Kaposi.
Hình 2. Mô bệnh học sarcom Kaposi (H&E). A: tổn thương dạng nốt ở trung bì; B: tăng sinh tế bào hình thoi thành bó và dải, xen các khe mạch; C: tế bào hình thoi và khe mạch chứa hồng cầu.
Sinh học phân tử và chẩn đoán
PCR HHV-8 trên mẫu máu phát hiện DNA HHV-8 dương tính với sản phẩm khuếch đại 214 bp. Nhuộm soi Mycobacterium leprae, AFB trực tiếp và PCR trên mô tìm Mycobacterium tuberculosis/Mycobacteria spp. đều âm tính. Kết hợp biểu hiện lâm sàng lan tỏa, mô bệnh học điển hình, HIV âm tính và PCR HHV-8 dương tính, chẩn đoán phù hợp với sarcom Kaposi lan tỏa ở bệnh nhân HIV âm tính.
Hình 3. Kết quả sinh học phân tử. A: PCR HHV-8 trên máu dương tính, băng 214 bp ở mẫu bệnh nhân; B: PCR trên mô âm tính với M. tuberculosis và Mycobacteria spp.
Xử trí và theo dõi
Sau khi chẩn đoán sarcom Kaposi, người bệnh được tư vấn chuyển khám chuyên khoa Ung bướu để đánh giá mức độ bệnh, khảo sát tổn thương niêm mạc hoặc cơ quan nội tạng khi có chỉ định và lựa chọn phương án điều trị phù hợp. Trong ca này chưa thực hiện hóa mô miễn dịch HHV-8 LANA-1; vì vậy PCR HHV-8 có giá trị hỗ trợ và cần được đánh giá kết hợp với đặc điểm mô bệnh học.
Ca bệnh cho thấy sarcom Kaposi không chỉ gặp ở người nhiễm HIV. Khi xuất hiện nhiều tổn thương sẩn, mảng hoặc nốt màu đỏ tím kéo dài, đặc biệt khi tăng nhanh về số lượng hoặc kích thước, người bệnh cần được khám chuyên khoa Da liễu và sinh thiết khi có chỉ định.
Mô bệnh học giữ vai trò trung tâm trong chẩn đoán sarcom Kaposi; kết hợp với biểu hiện lâm sàng và xét nghiệm HHV-8 giúp củng cố chẩn đoán và định hướng xử trí phù hợp.
